Oplevering: Nanolab 

Voor de bouwvak moeten de meeste werkzaamheden aan het meest geavanceerde Nanolab ter wereld gereed zijn. Het gebouw voldoet aan zeer specifieke normen voor trillingen, geluid, luchtdichtheid en EMC (elektromagnetische comptabiliteit). "Dat speelt bij elk gebouw wel eens maar bij een Nanolab zeer extreem”, vertelt Altie Bolt, bedrijfsleider Dura Vermeer Hengelo.

 “Het bouwproces van een Nanolab betekent continu aandacht voor de hoogwaardige eisen aan trilling, geluid, stof en EMC:"Doe je dat niet dan krijg je later problemen. Want elke straling kan invloed hebben op apparatuur en meetafwijkingen veroorzaken. Dus moet alle straling in de werkruimtes afgeschermd worden. Overal moet worden voldaan aan zwaardere of minder zware VC-eisen (Vibration Criteria M.E.)"vertelt Altie Bolt in de bouwkeet op de campus van Rijksuniversiteit Twente. 

Het gebouw bestaat uit twee lagen met een gedeelte voor kantoren en techniek met installatieruimtes en de laboratoria. “Dit middengedeelte, de ‘cleanroom’ , vormt het hart,” wijst Altie op de tekening aan de muur van de keet.

In welke fase kwamen jullie als bouwers in beeld?
“We zijn ermee bezig sinds september 2007 toen werd het ons gegund vanuit aanbesteding met Trebbe en GTI is de installateur. Dat is tegenwoordig meestal omdat je het goedkoopst bent. Het kantoorgebouw erachter, Carré, wordt gebouwd door BAM. Eerst kregen we een introductie in Nanotechnologie hier op de universiteit Twente waar ze op wereldniveau schijnen te werken. Bedoeling was dat wij als bouwers er een gevoel bij zouden krijgen”.

En?
“Nanotechnologie is echt heel bijzonder, wat ik ervan gehoord heb is een nanometer ongeveer zo groot als een honderdduizendste deel van een haar. Onvoorstelbare eenheden om mee te werken, zeker voor bouwers”.
 "Een laborant legde een heel klein deeltje onder een vergrotingsapparaat, wij stonden er met een man of vier achter. Ik verplaatste alleen maar mijn gewicht naar mijn andere been waarop hij zei: ‘ik kan net zo goed stoppen, er beweegt iemand’. Kennelijk geeft een minuscule beweging al zoveel luchtverplaatsing of trilling dat het beeld onhanteerbaar werd”.
Altie houdt een papier omhoog:”Door de microscoop lijkt het snijvlakje van zo’n papiertje al enorm. Een nanometer is niet te zien met het blote oog en wordt onder meer veel toegepast in de medische wereld”.

CLEANROOM
De allerzwaarste eisen gelden in de ‘cleanroom’ , een volledig stof- en geluidsdichte doos waarin alle acties plaatsvinden. Als we erheen lopen vertelt Altie: "Er zitten dillotaties (scheidingen) tussen de constructie zodat die hele doos losstaat in het gebouw. Eigenlijk is de ‘cleanroom’ een doos met een eigen dak binnen het gebouw waarin allemaal ruimtes apart worden afgebouwd. Als het in de ene ruimte gaat trillen, merk je dat in een andere niet door al die losliggende, ontkoppelde vloeren en wanden".

"We hebben dan ook wel drie keer zoveel palen in de grond geheid als normaal, heel dicht op elkaar in een schuine stand berekend door de ontwerper en akoestisch adviesbureau Peutz. Er hoeven maar twee balkjes elkaar te raken en je krijgt het nooit meer goed”.

HEILIGE DER HEILIGE
Hoe weet je dat allemaal als er zo weinig voorbeelden zijn?
“Een gedeelte staat in de stukken omschreven en gaandeweg kom je achter de rest. Al het materiaal voor de ‘cleanroom’ moest eerst gereinigd worden, er mochten ook geen tweedehandsemmers of speciekuipen in, alleen brandschoon materiaal.
"Dat gold ook voor balken en noem maar op”, vertelt Altie terwijl hij in een schrift noteert wie erin gaan, "we doen stofhoesjes om onze schoenen en komen in een grote, nog duistere steriele ruimte die al zo ver is dat er laboratoriumkasten worden geïnstalleerd".

"Tijdens het bouwen hadden we er een sluis voor waar iedereen doorheen moest. Het regime werd steeds strakker, gereedschap wordt elke dag schoongemaakt. Plankje zagen? Eerst naar buiten, zagen, dan weer naar binnen. Alleen stofvrij materiaal mag dit heilige der heilige in. Straks als ze hier die ienieminie dingetjes ontwikkelen kom je er alleen nog in met kleding op operatiekamerniveau".

INSTALLATIES
 Even later staan we naast het plafond van de ‘cleanroom’ . "Hiertussen zie je installaties en hele dunne leidinkjes. Want op een Nanolab werken ze met gastypen die normaal nergens voorkomen” . In de gangen met gekleurde ramen vervolgt Altie Bolt:”Eigenlijk is het een hol gebouw met een pakket aan installaties waartegen je u zegt. Normaal vormt de installatie een kleiner deel van de bouwsom dan het bouwkundige gedeelte. Hierbij is het omgekeerd, zoveel techniek zit erin. Boven het plafond zijn overal looppaden want hier wat bijstellen of vervangen is van onderaf niet te doen. De luchtkanalen zijn niet van blik, vanwege de stralingseisen is alles hier van kunststof".

VOORTSCHRIJDEND INZICHT

Liggen jullie op schema?
"We hebben nogal wat strubbelingen gehad en oponthoud door de complexiteit van het gebouw", formuleert Altie voorzichtig. "Soms ook stelde de opdrachtgever zijn eisen bij, zeker bij deze technologie komt steeds een stukje voortschrijdend inzicht kijken".

"Eisen aanscherpen betekent steeds een andere oplossing of bouwwijze", aldus de eindverantwoordelijke van Dura Vermeer voor het project. Altie Bolt doet al het overleg met gemeente, adviseurs, architect, opdrachtgever enzovoorts. "Ik ben hier enkele keren per week”, aldus Altie Bolt die vooral utiliteitsbouw doet. In zijn regio werken bij Dura Vermeer zo'n 120 mensen op kantoor en er zijn zo’n 200 timmerlieden".

VOOR DE BOUWVAK
"Voor de bouwvak moet de vloerbedekking erin, daarna volgt een heel inrichtingstraject, we gaan ervan uit dat dit najaar wordt opgeleverd. Er schijnen ter wereld maar twee firma’s te zijn die een Nanolab kunnen verhuizen, bij het demonteren en monteren van al die apparatuur komt heel veel kijken. Dus voordat dit echt operationeel is zitten we in 2010”.

ROOD
Nederland heeft maar een paar Nanolabs, recentelijk is er eentje gebouwd in Delft. De zandgronden hier zijn erg gunstig, dus dit lab voldoet aan nog weer hogere eisen”.
Van buiten is het Nanolab bekleed met rode platen. "Die zes verschillende kleuren rood liet de architect speciaal maken. In het begin leek het me wat overdreven maar nu het klaar is vind ik die kleurennuances die je vooral op afstand ziet, heel mooi.
Is het een eer dat Dura Vermeer is uitverkoren?
"Dat is toch echt een kwestie van de laagste prijs aanbieden, marges maken is moeilijk. Maar natuurlijk zijn we blij dat we zulke prestigieuze projecten mogen realiseren".

Hoe ben je in de bouw beland?
"Op kantoor, calculatie toen werkvoorbereiding en projectorganisatie en vervolgens bedrijfsleiding. Mijn vader zat ook in de bouw als procuratiehouder, op de administratie, boekhouding” .

LEUKSTE AAN DE BOUW
“Het leukste aan de bouw vind ik dat je met elk project met andere mensen te maken hebt. Je rondt een project af en terwijl je afscheid neemt start het volgende alweer. Bij vervelende ben je blij dat het is afgerond. Bij sympathieke mensen is het jammer dat je elkaar niet meer ziet".